Koster in Finland: inspiratie versus waardering

Op 1 januari 2015 worden gemeenten verantwoordelijk voor Jeugdzorg. Op dit moment ligt deze verantwoordelijkheid nog bij de Provincies. De decentralisatie van provincie naar gemeente noemen we de "transitie jeugdzorg". Een bijzonder moment: dit soort grote systeemveranderingen komt maar eens in de 15 à 20 jaar voor. Een mooie kans om het huidige systeem eens tegen het licht te houden en te kijken hoe we, vanuit de positie van het kind (want daar draait het tenslotte om) een nieuw systeem op kunnen bouwen. Een nieuw systeem waarbij het kind centraal staat en waarin we op een snelle en effectieve wijze in de juiste zorg kunnen voorzien.

Om ons goed voor te bereiden op deze taak zijn we als gemeente op zoek gegaan naar goede voorbeelden. Daarvoor moesten we de grens over. Immers, heel Nederland zit nog in hetzelfde schuitje. Er zijn dan ook in Nederland geen voorbeelden voorhanden. Samen met het Nederlands Jeugd Instituut en een heel aantal organisaties in Fryslân die zich bezighouden met zorg voor jongeren zijn we afgereisd naar Helsinki. In Finland zijn gemeenten sinds 2008 verantwoordelijk voor de jeugdzorg. Zij hebben er nu dus de eerste 3 jaar opzitten en kunnen ons veel vertellen over hun ervaringen, valkuilen en successen.

Het mooie van een kijkje in de keuken bij een andere gemeente is dat je enerzijds inspiratie op doet, leert van de manier waarop anderen naar het systeem kijken, prachtige voorbeelden tegen komt en denkt "Zo kan het ook". En anderzijds ook weer leert waarderen waar wij nu al zelf toe in staat zijn. Een paar opvallende zaken op een rijtje:

Wat in positieve zin opviel was de preventieve aanpak. In Finland zetten ze heel sterk in op opvoedingsondersteuning. Ouders worden vanaf 3 maanden vóór de geboorte van hun kind al uitgenodigd om zich, samen met andere ouders, voor te bereiden op hun taak. Ze worden begeleid richting de bevalling en ook na de geboorte van het kind blijft die begeleiding. Opvoedtips, zorgtips en andere ondersteuning wordt ingezet. Ouders hebben daar overigens ook ruim de tijd voor: vader of moeder (of beide een deel) hebben recht op een jaar verlof om zich volledig op de opvoeding en zorg van het pasgeboren kind te richten.

Naast de inzet op begeleiding van ouders steekt Finland veel energie in het opbouwen van informele netwerken. Ze hebben zogenaamde 'playgrounds' waar ouders elkaar kunnen ontmoeten, kunnen spelen met kinderen en bij de aanwezige begeleiding eventueel hulp kunnen vragen als het gaat om de zorg en opvoeding. Op die manier worden netwerkjes opgebouwd waar ouders nog jaren op terug kunnen vallen. Verder ziet de onderwijsstructuur voor jonge kinderen en prachtig uit. Kindcentra waar kinderopvang, school en zorg onder één dak zitten. Met een doorgaande leerlijn. Er is sprake van 'inclusief' onderwijs waarbij er ruimte is voor kinderen die extra begeleiding nodig hebben. Speciaal onderwijs is alleen voor kinderen met een zware handicap. De Finnen richten zich vooral op wat kinderen wèl kunnen en bouwen vanuit daar verder.

Toch zijn de omstandigheden in Finland ook niet ideaal. Kenmerkend is het hoge aantal alcoholverslaafden en er is buitengewoon veel depressiviteit. Dit heeft zijn weerslag op de omstandigheden waaronder kinderen opgroeien. Finland kent een enorm groot aantal uithuis-plaatsingen. Vele maar dan ook vele malen meer dan in Nederland. Ook die zware inzet op de preventieve aanpak is tot nu toe niet voldoende om hier een einde aan te maken.

Daarnaast is kinderopvang en jeugdzorg tot 9 jaar gratis voor alle ouders. Maar als de kinderen ouder worden wordt eigenlijk nergens meer in voorzien. Er bestaat geen voor- tussen en- naschoolse opvang. Een kind van 9 kan dus niet naar de buitenschoolse opvang na schooltijd en is dus vaak vanaf 14 uur alleen thuis. In Helsinki werken nagenoeg alle ouders full-time. Part-time werken is in Finland niet toegestaan. Daardoor worden kinderen vanaf 9 jaar behoorlijk aan hun lot over gelaten. Dit zou in Nederland ondenkbaar zijn.

Wat ik absoluut mee ga nemen in de ontwikkeling van het nieuwe systeem voor de zorg voor jongeren hier in Leeuwarden is toch wel die preventieve aanpak. De vroege begeleiding van ouders en het opbouwen van informele netwerken. Op die manier kun je voorkomen dat er later problemen gaan ontstaan en laat je ouders die met vragen zitten niet aan hun lot over. Daarnaast ben ik erg enthousiast over de kindcentra. Geweldig om alles onder 1 dak te hebben zodat kinderen van 0-12 in dezelfde veilige omgeving kunnen opgroeien. Kortom: Finland heeft veel inspiratie gebracht maar ook waardering voor de manier waarop wij in Nederland al een heel aantal zaken goed geregeld hebben.

Dit artikel werd eerder gepubliceerd in het Friesch Dagblad.